Unijne zmiany w VAT. Najpierw boom a potem…?

false

© Gekko Taxens

Komisja Europejska rozważa zmiany w zasadach odliczania VAT od samochodów wykorzystywanych w działalności gospodarczej. Jedna z analizowanych możliwości zakłada uzależnienie zakresu odliczenia od poziomu emisji pojazdu. W takim modelu firmy mogłyby w pełni odliczać VAT od zakupu lub leasingu samochodów bezemisyjnych wykorzystywanych do działalności opodatkowanej. W przypadku pozostałych samochodów osobowych prawo do odliczenia byłoby natomiast ograniczone, a w najbardziej restrykcyjnym wariancie całkowicie wyłączone.

Zmiany są analizowane w ramach pakietu „VAT and the Circular Economy”, którego założeniem jest m.in. wykorzystanie VAT jako instrumentu wspierającego transformację klimatyczną i gospodarkę obiegu zamkniętego. Na obecnym etapie nie ma jeszcze projektu konkretnych przepisów – analizowane są możliwe warianty regulacji, a publikacja projektu legislacyjnego planowana jest na II kwartał 2027 r.

Można jednak pokusić się o ocenę potencjalnych skutków możliwej reformy.

Możliwe przyspieszenie zakupów

Jeżeli w toku prac legislacyjnych potwierdzi się, że samochody spalinowe oraz część hybryd zostaną objęte mniej korzystnymi zasadami odliczania VAT, wielu przedsiębiorców może zdecydować się na przyspieszenie planowanych zakupów samochodów lub zawarcie umów leasingowych na dotychczasowych zasadach. Podobne zachowania obserwowaliśmy już przy wcześniejszych zmianach podatkowych dotyczących samochodów firmowych czy środków trwałych.

Sama perspektywa ograniczenia prawa do odliczenia VAT może więc wpłynąć na decyzje zakupowe jeszcze przed wejściem nowych regulacji. W krótkim okresie mogłoby to oznaczać zwiększenie popytu na samochody oraz zainteresowania leasingiem, natomiast w dłuższej perspektywie – przyspieszenie elektryfikacji flot firmowych.

Większe koszty dla MŚP

Z perspektywy ogółu polskich przedsiębiorców, nie tylko tych z branży motoryzacyjnej, analizowane rozwiązania mogą okazać się zdecydowanie mniej korzystne. Chodzi w szczególności o sektor MŚP. Duże przedsiębiorstwa częściej dysponują kapitałem pozwalającym na stopniową wymianę flot, podczas gdy dla wielu mniejszych firm samochód jest podstawowym narzędziem pracy, a decyzje o jego zakupie są uzależnione przede wszystkim od kosztów. Ograniczenie prawa do odliczenia VAT od samochodów spalinowych lub hybrydowych mogłoby więc oznaczać wzrost kosztów ich użytkowania, a w konsekwencji utrudnić przedsiębiorcom odnowę floty.

Istotna jest także dostępność instrumentów wspierających elektromobilność, która już dziś jest ograniczona. Budżet programu „NaszEauto” został wyczerpany, a obecnie trwa jedynie weryfikacja wniosków złożonych podczas naboru. W odróżnieniu od wcześniejszego programu „Mój Elektryk”, z dofinansowania w ramach „NaszEauto” nie mogły ponadto korzystać spółki prawa handlowego. Pokazuje to, że przedsiębiorcy nie mają dziś łatwego dostępu do dopłat do zakupu samochodów elektrycznych. Jeśli więc ograniczenie odliczenia VAT od aut spalinowych i hybrydowych nie zostałoby połączone z odpowiednimi formami wsparcia zakupu pojazdów bezemisyjnych, transformacja firmowych flot mogłaby stać się jeszcze bardziej kosztowna.

Kolejne zagrożenie wiąże się z dodatkowymi obowiązkami administracyjnymi. Choć jednym z powodów rozpoczęcia prac nad zmianami – jak wskazuje Komisja Europejska – jest niejednolitość obecnych regulacji dotyczących samochodów osobowych w państwach członkowskich, to paradoksalnie uzależnienie zakresu prawa do odliczenia VAT od poziomu emisji, rodzaju napędu lub dodatkowych warunków użytkowania pojazdu może skutkować koniecznością weryfikowania dodatkowych parametrów pojazdów oraz monitorowania spełnienia warunków preferencji.

Co z zasadą neutralności VAT?

Najpoważniejsza wątpliwość systemowa związana z analizowanymi rozwiązaniami dotyczy jednak zasady neutralności VAT. Zakłada ona, że przedsiębiorca wykonujący czynności opodatkowane powinien mieć możliwość odliczenia VAT od zakupów wykorzystywanych do tej działalności, tak aby ekonomiczny ciężar podatku ponosił ostateczny konsument.

Uzależnienie zakresu odliczenia od rodzaju napędu lub poziomu emisji oznaczałoby natomiast, że przedsiębiorcy wykorzystujący samochody w taki sam sposób do działalności opodatkowanej mogliby korzystać z odmiennego prawa do odliczenia VAT. W praktyce mechanizm odliczenia stałby się więc również instrumentem wspierającym określone technologie i realizację celów klimatycznych. Powstaje zatem pytanie o granice wykorzystywania VAT w tym celu i pogodzenie tej kwestii z zasadą neutralności tego podatku.

Marchewka zamiast kija

W mojej ocenie podstawowym kryterium decydującym o zakresie prawa do odliczenia VAT powinien pozostać sposób wykorzystywania samochodu w działalności gospodarczej, a nie zastosowana technologia napędu. Cele środowiskowe i wspieranie transformacji flot są istotne, jednak wybór samochodu przez przedsiębiorcę zależy również od jego ceny, dostępności infrastruktury czy specyfiki prowadzonej działalności. W wielu przypadkach nie jest więc wyłącznie kwestią preferencji, lecz rzeczywistych potrzeb operacyjnych firmy.

Z tego punktu widzenia większy efekt mogłoby przynieść wprowadzenie dodatkowych zachęt do zakupu samochodów bezemisyjnych niż ograniczanie prawa do odliczenia VAT od pozostałych pojazdów. Takie podejście pozwalałoby wspierać elektryfikację firmowych flot bez równoczesnego zwiększania kosztów prowadzenia działalności. Ma to szczególne znaczenie w przypadku sektora MŚP, którego możliwości szybkiej wymiany samochodów są na ogół bardziej ograniczone.