Czy branża motoryzacyjna jest gotowa na zmiany w B2B?

W branży motoryzacyjnej pracownicy zatrudnieni są albo w oparciu o umowy o pracę, albo w oparciu o umowy zlecenia czy świadczenia usług, zwane potocznie B2B. Pierwotne brzmienie projektu przewidywało, że inspektor pracy będzie mógł orzec o istnieniu stosunku pracy nie tylko na przyszłość, ale także do trzech lat wstecz od daty wszczęcia kontroli. Powyższe wywołało ogromne poruszenie wśród pracodawców, bo nie dość, że zostali zmuszeni do dokonania przeglądu aktualnie zawartych umów, to jeszcze musieliby liczyć się z konsekwencjami finansowymi za poprzednie lata wstecz. Rząd zdecydował inaczej, poprzez wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających, które miałyby polegać na działaniu pracodawcy. Jeżeli nie zgadza się on z decyzją inspektora pracy, będzie mógł odwołać się do sądu. Wniesienie odwołania wstrzyma wykonanie decyzji w zakresie skutków finansowych za okres przeszły, co oznacza, że firma nie będzie musiała płacić zaległości, dopóki sąd nie wyda prawomocnego orzeczenia.

false

Dodatkowo, będzie możliwość korekty warunków umowy przez pracodawcę i pracownika. Itak, jeżeli inspektor uzna, iż forma zatrudnienia jest niezgodna z prawem, będzie wnioskował o dostosowanie jej do stanu prawnego. Strony będą mogły zmienić warunki umowy tak, by nie zawierały elementów typowych dla umowy o pracę, na przykład stałych godzin pracy w biurze. Jeśli dojdą do porozumienia, inspektor nie wyda decyzji o przekształceniu umowy B2B na etat.

Zmiany w przepisach pierwotnie miały wejść w życie od 1 stycznia 2026 r., ale już wiadomo, że nie uda się nawet w pierwszym kwartale 2026 r., nie wspominając o wecie Prezydenta RP, który z dużym prawdopodobieństwem ten akt wykona. Zanim jednak doszło do przesunięcia terminu wejścia w życie zmian, z pomocą dla przedsiębiorców przyszedł Główny Inspektor Pracy, który przygotował 42 pytania „kontrolne”, których celem jest pomoc w rozstrzygnięciu, czy dana umowa powinna być zawarta jako umowa cywilnoprawna czy jako umowa o pracę.

Przedsiębiorcy, dokonując audytu swoich umów, powinni zwrócić uwagę na kilka kluczowych kwestii. Po pierwsze, czy umowa cywilnoprawna została zawarta dobrowolnie, czy też narzucono ją pracownikowi podczas rozmowy rekrutacyjnej. Po drugie, czy osoby zatrudnione na danym stanowisku pracują również na umowie o pracę oraz jaka była kolejność zawierania umów – czy najpierw podpisano umowę zlecenia, a dopiero później umowę o pracę. Istotne jest także wykazanie, że współpracujący nie ma bezpośredniego przełożonego ani stosunku podporządkowania. Może przyjmować wskazówki, lecz nie mogą one stanowić poleceń. Należy sprawdzić, czy usługobiorca samodzielnie decyduje o kolejności wykonywanych czynności, czy może je realizować w dowolnym miejscu i czasie, czy też w stałym miejscu i godzinach – co jest charakterystyczne dla umowy o pracę. Ważne jest również, czy ma możliwość wyznaczenia zastępcy oraz komu zgłasza swoją nieobecność, która powinna być traktowana jako przerwa w świadczeniu usług.

Pytania przygotowane przez Główny Inspektorat Pracy koncentrują się również na wiedzy i doświadczeniu zleceniobiorcy, a także na odpowiednio wyliczonym wynagrodzeniu. Są także poboczne kwestie jak możliwość naliczania kar umownych od zleceniobiorcy, lub rozłożenie ciężaru ryzyka ekonomicznego. Aktualnie katalog pytań jest zamknięty, ale z czasem z pewnością ulegnie zmianie i pojawi się stanowisko PIP w tym zakresie.

Celem powstania takiej listy było przede wszystkim wyjście naprzeciw oczekiwaniom pracodawców, ale również osób, które pozostają zatrudnione na umowach cywilnoprawnych. W ten sposób obie Strony mogą zweryfikować już teraz, czy należy zmienić treść umów, które są w obiegu, czy niosą ryzyko błędnej kwalifikacji przez kontrolera. Skutki prawno-podatkowe oraz finansowe mogą być daleko idące. Najdotkliwsze z zakresu składek ZUS oraz podatku VAT (jeżeli osoba współpracująca na B2B zostanie uznana za pracownika, to jej działalność będzie wyłączona z opodatkowania VAT). Wówczas pracodawca będzie musiał zwrócić do urzędu skarbowego odliczony VAT. W konsekwencji przedsiębiorcy współpracujący w ten sposób ze zleceniobiorcami, staną również przed ryzykiem odpowiedzialności karnej skarbowej. Pojawia się wiele wątków do rozstrzygnięcia.

Aby zmniejszyć ryzyko, ograniczyć stres i nerwy w trakcie kontroli, można się na zmiany przygotować z wyprzedzeniem. Zebrać umowy B2B dotychczas podpisane, zapoznać z ich treścią, co trzeba zmienić, aby dostosować do prawidłowych odpowiedzi wskutek zadanych 42 punktów kontrolnych, wprowadzić stosowne zapisy.

Do tej pory pracownicy chętnie korzystali z tej formy zatrudnienia, zarabiali relatywnie więcej, a nie każdy pracownik ma potrzebę świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę. Teraz pracodawcy będą musieli przynajmniej kilka razy zastanowić się czy umowa cywilnoprawna pasuje do powierzonych obowiązków oraz stanowiska, a jeżeli nie, to co grozi za naruszenie przepisów.